Home » Απόψεις » Βασιλόπιτα: ένα αρχαιοελληνικό έθιμο ;
Βασιλόπιτα: ένα αρχαιοελληνικό έθιμο ;
Βασιλόπιτα: ένα αρχαιοελληνικό έθιμο ;

Βασιλόπιτα: ένα αρχαιοελληνικό έθιμο ;

του Ευθύμη Ιωαννίδη

H  βασιλόπιτα είναι ένα πρωτοχρονιάτικο έθιμο, που τηρείται σε όλα τα ορθόδοξα χριστιανικά σπίτια και κυρίως στα ελληνικά. Πού όμως πρέπει να αναζητήσουμε τη ρίζα του ωραίου εθίμου της πρωτοχρονιάτικης βασιλόπιτας; Η αναζήτηση για τις ρίζες του εθίμου της βασιλόπιτας, μας οδηγεί πίσω, στην αρχαία Ελλάδα.

Σύμφωνα δε, με τον καθηγητή Δημήτρη Λουκάτο  στην αρχαιότητα υπήρχε το έθιμο του εορταστικού άρτου, τον οποίο σε μεγάλες αγροτικές γιορτές οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στις θεούς. Τέτοιες γιορτές ήταν τα Θαλύσια, τα Θεσμοφόρια, τα Θαργύλια, τα Κρόνια. Το έθιμο ως εκ τούτου της βασιλόπιτας είναι πολύ παλαιό, ενώ οι ρίζες του ανάγονται  στην αρχαία εορτή των «Κρονίων» (των ρωμαϊκών «Σατουρναλίων») που παρέλαβαν οι Φράγκοι, από τους οποίους και προήλθε η συνήθεια της τοποθέτησης νομίσματος μέσα στην πίτα και της ανακήρυξης ως «Βασιλιά της βραδιάς» εκείνου που το έβρισκε. Κατά άλλο έθιμο, αντί νομίσματος, έβαζαν φασόλι και αυτόν που το έβρισκε τον αποκαλούσαν “φασουλοβασιλιά”.

Ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση

Πέρα όμως από αυτό το φραγκικό  έθιμο, που επικράτησε στην Ευρώπη, υπάρχει και μία θρησκευτική παράδοση που συνδέεται  με την προσωπικότητα του Μεγάλου Βασιλείου. Πιο συγκεκριμένα, κατά την ορθόδοξη χριστιανική  παράδοση, κάποτε στη Καισαρεία της Καππαδοκίας στη Μικρά Ασία, εκεί που επίσκοπος ήταν ο Μέγας Βασίλειος, κάποια χρονιά που είχε πέσει μεγάλη σιτοδεία και ο κόσμος πεινούσε, κατέφθασε ο ανηλεής  Έπαρχος Ελβίνιος προκειμένου να παραλάβει τον φόρο της δεκάτης.

Τότε ο Μέγας Βασίλειος ζήτησε από τους πλούσιους της πόλης του να μαζέψουν ό,τι χρυσαφικά μπορούσαν προκειμένου να τα παραδώσει ως “λύτρα” στον επερχόμενο κατακτητή για να σώσουν την πόλη και τη ζωή τους. Πράγματι συγκεντρώθηκαν πολλά τιμαλφή. Κατά την παράδοση όμως είτε επειδή μετάνιωσε ο έπαρχος από τη γλυκύτητα των λόγων του Αγίου, είτε  από θαυματουργική επέμβαση του Αγίου Μερκουρίου,  ο Έπαρχος δε στράφηκε εναντίον της χειμαζόμενης Καισάρειας.

Έτσι σώθηκε η πόλη της Καισαρείας, αλλά ο Μέγας Βασίλειος βρέθηκε σε δύσκολη θέση!  Έπρεπε μάλιστα να επιστρέψει τα χρυσαφικά στους κατοίκους της πόλης και να πάρει ο καθένας το δικό του. Καθώς όμως δε γνώριζε τι ανήκε σε ποιον,  προσευχήθηκε και ο Θεός τον φώτισε με μια ωραία ιδέα. Επειδή ακριβώς ο κόσμος πεινούσε, έδωσε εντολή και ετοιμάστηκαν τόσοι εορτάσιμοι άρτοι, όσες και οι οικογένειες, που είχαν προσφέρει τα τιμαλφή.

Σε κάθε μάλιστα  άρτο τοποθετήθηκε και από ένα χρυσό αντικείμενο και άφησε στη χάρη του Θεού να καθορίσει τι θα τύχαινε στον καθένα. Στην αρχή όλοι παραξενεύτηκαν, μα η έκπληξή τους ήταν ακόμη μεγαλύτερη, όταν κάθε οικογένεια έκοβε το ψωμάκι αυτό και έβρισκε μέσα το χρυσαφικό της! Από τότε η βασιλόπιτα με το «φλουρί», για τον τυχερό του χρόνου, καθιερώθηκε σαν έθιμο, που εορτάζεται την πρώτη μέρα του χρόνου στη γιορτή του Αγίου Βασιλείου.

 

Check Also

Τρέχω για τα στρατόπεδα μαζί με τη Λάμψη

Τρέχω για τα στρατόπεδα μαζί με τη Λάμψη

Σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων Σχολικών Μονάδων Δήμων Αμπελοκήπων Μενεμένης και Παύλου Μελά, αθλητικοί, πολιτιστικοί, περιβαλλοντικοί, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Κάντε like στη σελίδα του evosmos.org στο Facebook Έτσι θα ενημερώνεστε πρώτοι για τα νέα της καθημερινότητας.

Κλείσιμο